De chassisventilatoren van een HP Z840 aansturen vanuit Linux

De ventilatorcontroller van de Z840 zit op de private SMBus van de embedded controller, buiten bereik van lm-sensors. hpz-ecfan praat ermee via de EC-mailbox.

Ook beschikbaar in: English · Română

De HP Z840 is een prima werkstation, maar de chassisventilatoren draaien op het profiel dat de BIOS bij het opstarten koos. Vanuit het besturingssysteem kun je daar niets aan veranderen; HP ging er blijkbaar van uit dat niemand dat zou willen.

Dus heb ik het zelf gebouwd. hpz-ecfan is een kleine Python-tool die vanuit Linux de ventilatorcurve van Z-serie werkstations verzet. Je hebt er geen kernelmodule, herstart of firmwarepatch voor nodig.

Waarom de normale gereedschappen niets zien

lm-sensors vindt geen ventilatorcontroller, dus fancontrol heeft niets om aan te sturen. De adt7475-kerneldriver, de juiste driver voor deze chip, bindt nooit.

De chip achter de chassisventilatoren is een ON Semiconductor NCT7491, een onderdeel uit de ADT7475-familie met een uitgebreide openbare datasheet. Alleen hangt hij niet aan de SMBus van de PCH, maar aan de private bus van de Nuvoton embedded controller, en i2c-i801 kan daar niet bij. Een doodgewone chip dus, waar Linux toch niet aan kan komen.

Via HP's eigen ACPI en WMI kom je een eind: de hp-wmi-sensors-driver leest zonder problemen temperaturen en toerentallen uit. Lezen is dus openbaar, schrijven niet.

De mailbox

Hoe je schrijft, viel te achterhalen uit HP's HhmDxe-firmwaremodule, die de chip bij elke POST programmeert. Die module moet de NCT7491 ook ergens bereiken, en dat doet hij via een kleine SMBus-proxy in het RAM-venster van de EC.

Dat venster zit op de I/O-poorten 0x800 tot en met 0x8FE, met paginaselectie via 0x8FF. In pagina 0 zit de proxy:

bytebetekenis
0xE57-bits apparaatadres
0xE6terug te lezen bytes (1 bij lezen, 0 bij schrijven)
0xE7te versturen bytes na het adres (1: register, 2: register + data)
0xE8data: register bij lezen, met het resultaat op dezelfde plek terug; waarde bij schrijven
0xE9register bij schrijven
0xF0bit 0: schrijf 1 om te starten, de EC wist het bij voltooiing

Lezen is E5=dev, E8=reg, E7=1, E6=1, F0=1, daarna pollen tot bit 0 van F0 laag wordt en het resultaat uit E8 halen. Schrijven is E5=dev, E8=val, E9=reg, E7=2, E6=0, F0=1 met dezelfde poll. Meer zit er niet in het protocol.

Twee dingen die het protocol je niet geeft

Ten eerste is er geen foutvlag. Een NACK op de bus eindigt precies zoals een succes: bit 0 van F0 wordt gewist en in E8 blijft staan wat er al stond. Een mislukte read geeft dus oude data terug die er heel geloofwaardig uitziet. Je kunt je alleen indekken door elke write terug te lezen en te vergelijken, en dat doet de tool bij elke write.

Ten tweede is er geen arbitrage. De mailbox is een handvol gedeelde bytes. Lopen twee processen tegelijk door de reeks, dan lopen hun writes door elkaar en overschrijven ze elkaars databyte, en omdat er geen foutvlag is merkt geen van beide dat. Elke transactie neemt daarom een flock op /var/lock/ecmbox (het pad pas je aan met --lock of HPZ_EC_LOCK). Die lock zelf is niet optioneel.

Veilig falen

Je zou de chip uit zijn automatische modus kunnen halen en de PWM-duty zelf rechtstreeks aansturen. Dat is makkelijker te overzien en je hebt precieze controle, maar dan wordt een crashende daemon een thermisch incident.

De tool blijft daarom binnen de automatische regelkring van de chip en verzet alleen de vorm van de curve: de bodem (PWMmin) of de knik (Tmin). De NCT7491 regelt gewoon zelf op temperatuur, zoals de BIOS hem heeft ingesteld, alleen met andere getallen. Crasht de tool, wordt hij gekilld of raakt de machine het proces helemaal kwijt, dan blijven de ventilatoren gewoon regelen. De THERM-limieten blijven al die tijd actief.

Voor de rest geldt dezelfde regel. De tool schrijft niets als de LOCK-bit van de chip gezet is, en draait helemaal niet op een machine waarvan de DMI-productnaam geen HP Z is, tenzij je --force meegeeft. Overal waar hij kan kiezen hoe hij faalt, kiest hij de kant met meer luchtstroom.

Gebruik

Alleen de standaardbibliotheek, Python 3.9 of nieuwer, MIT-licentie:

git clone https://github.com/kiwimato/hpz-ecfan
cd hpz-ecfan && pip install .

Daarna, als root:

python3 -m hpz_ecfan.cli status
python3 -m hpz_ecfan.cli dump                 # registers 0x00-0x9F
python3 -m hpz_ecfan.cli set-min 3 0x60       # voorste ventilatoren (PWM3) naar 37% duty
python3 -m hpz_ecfan.cli set-min 1 0x80       # achterste ventilator 0 (PWM1)
python3 -m hpz_ecfan.cli set-tmin local 35    # laat de curve eerder beginnen
python3 -m hpz_ecfan.cli log --interval 30

Op de Z840 zijn tach1 en tach2 de achterste ventilatoren op PWM1 en PWM2; tach3 en tach4 zijn het voorste paar, allebei aangestuurd door PWM3. De tool heeft /dev/port nodig, dus root of CAP_SYS_RAWIO. Daardoor draait hij ook prima in een privileged container.

Niets overleeft een stroomonderbreking, want die zet zowel de EC als de chip terug op de BIOS-standaarden. Een warme herstart doorloopt POST opnieuw en herschrijft de chip toch al. Alles wat je instelt is een runtime-wijziging, dus de machine is altijd maar één herstart verwijderd van zijn fabrieksgedrag.

Status

Ik heb het live getest op een Z840 met BIOS M60 v02.56. Andere Z-serie borden hebben vrijwel zeker dezelfde EC en dezelfde mailbox, maar hun ventilatoren kunnen op andere PWM-uitgangen zitten. Draai dus eerst dump en status en kijk wat eruit komt voordat je iets schrijft. Meldingen van andere borden zijn welkom.

De volledige protocolbeschrijving, inclusief het verificatieverslag, staat in docs/protocol.md. De registerkennis komt uit de openbare datasheet van ON Semiconductor en de leeskant uit HP's eigen ACPI-tabellen; er wordt geen code van HP overgenomen.

Repo: github.com/kiwimato/hpz-ecfan